Anasayfam Yap    -
Reklam     -
Kunye     -
Son Mansetler    -
Iletisim                                 
Facebook    -
FOTOĞRAFÇISI DA CASUS ÇIKTI
AYASOFYA CAMİSİNDE ZULÜM BİTTİ
NASIL BİR ŞEREF YOKSUNUSUN?
28 ŞUBAT DARBECİLERİNİN CEZASI ONAYLANDI

Karakter boyutu :13 Punto15 Punto17 Punto19 Punto

NEVRUZ'UN ANLAMI

02.04.2013 / 08:29





NEVRUZ




Nevruz Farsça bir kelimedir. Nev yeni, ruz ise gün anlamındadır. Yeni gün demektir. İran’da resmi olarak kullanılan güneş takviminin ilk ayı olan Ferverdi’nin de ilk günüdür. Nevruz günü İran’da yılbaşı günüdür, yılın ilk günüdür.

Şehname yazarı Firdevsi vb şahısların yer verdikleri rivayetlere göre; İran/Fars efsanelerinde Nevruz günü Hükümdar Cemşit veya Zerdüşt ile ilgilidir. Hükümdarın arabasını ifritler çekerken, hükümdar Nevruz’da göklere yükselmiştir, onun anısını bu kutlamalar yapılmaktadır. Diğer bir rivayete göre ise hükümdar Zerdüşt, ateşi kutsal bir varlık saydığından her yıl Nevruz gününün bayram olmasını düzenlemiştir. Farklı isimler etrafında değişik rivayetlere Şerefname isimli kitapta da yer verilmiştir.

İslamiyet öncesi İran’da Nevruz hem dini hem de milli bir karaktere sahiptir. Mitolojik hükümdarın (Keyumers/Cemşid/Azdahak/Dehhak) tahta çıkış günü olarak kutlanmıştır. Eski İran düşüncesinde Nevruz’un tabiatın bu arada ateşin yaradılışı hakkında dini bir gün de sayılmıştır. İslamiyet öncesinde İran’da etkili olan Zerdüştlük/Mecusilik dininde Nevruz günü ateşin efendisi sayılan Aşa Vahişta’ya da atfedilen bir gündür. Yeryüzündan sonbaharla birlikte ayrılmış sayılan bitkilerin ve suların koruyucu ilahı kabul edilen Rapitavin’in yeniden yeryüzüne dönüş günü olarak da görülmüştür.

Yine İran mitolojisinde ölmüş kişilerin ruhları olan Fereveşiler, 20 Mart günü dünyaya dağılmışken, 21 Marttan itibarın dünyadan çekilmeye başlarlar. Buna bağlı olarak Nevruz, önceki yıla ait bilinen uğursuzlukların, kötülüklerin felaketlerin, kıtlıkların da sona erdiği özel bir gündür. Nevruz böylece İran/Fars geleneğinde baharın, bereketin güzel bir mevsimin başlangıç günü olarak kabül görmüştür.

Bu gün sayıların çok az da olsa İran’da Zerdüştler/Mecusiler(Gabarlar) ve Hindistan’daki Persiler Nevruz gününü Cemşid-i Nevruz adıyla kutlaya devam etmektedirler. Yezidiler ise bu kutlamayı temmuz ayında yapmaktadırlar. Nevruz kutlaması Sabii geleneğinde de yer almıştır. Sabiiler, takvimlerinde Kam Davala dedikleri ayın ikinci gününü, yeni yıl bayramı olarak Dihba Rabba’yı “Nevruz Rabba” adıyla kutlamaktadırlar.

Orta Asya Türkleri arasında da nevruz odlukçu yaygın ve etkili bir bayram günüdür. Yaygın bir görüşe göre Türk efsanesi Ergenekon’da 21 Marta’ta olmuştur. Türkler arasında Nevruz geleneğinin yaygınlığını gösteren açıklayıcı bir örnekte takvimleridir. Çünkü İslamiyet öncesinde kullanılan 12 Hayvanlı Türk takviminin başlangıcı 21 mart olduğu gibi, güneş yılı hesabına göre B. Selçuklu hükümdarı Melikşah adına düzenlenen Celali Takvimi’nin de başlangıcı 21 Mart günüdür. Osmanlı Padişahı II.Mahmut zamanında güneş yılı hesabına göre düzenlenen ve adına Rumi denilen takvimin de başlangıcı 21 Mart günüdür. Türkiye’de 20 yıl öncesine kadar, bu Rumi takvimin etkisiyle 21 Mart günü “mali yılbaşı” olarak kabul edilir ve yıllık bütçe buna göre ayarlanırdı.

1920’li yıllarda Meclisin Ankara’ya taşınması ve ona bağlı bir hükümetin kurulmasından sonra Mustafa kemal Paşa’nın öncülüğünde Nevruz kutlamaları yapılmıştır. Bu kutlamalar için her yıl özel kutlamalar düzenlenmiştir. PTT tarafından özel hatıra pulları bastırılmıştır. Her nedense Mustafa Kemal Paşa’nın konuya ilgisi ortadan kalkınca, Nevruz kutlamaları da sessiz sedasız ortadan kalkmıştır. Nevruz sönük bir şekilde oldukça az bir katılımla, Doğu Anadolu da meskun olan Türkler ve Kürtler arasında kutlanmaya devam edilmiştir.

1990’lı yıllarda iki olay Nevruz’u yeniden Türkiye’nin gündemine taşımıştır. Birincisi SSCB’nin dağılmasından sonra Orta Asya’da ve Kafkasya’da kurulan bağımsız Türk Cumhuriyetleridir. Bu ülkelerde Nevruz günü hayat neredeyse durmaktadır. Büyük katılımlarla büyük gösterilerle kutlanmaktadır. En önemli resmi bayramlarından birisi Nevruz günüdür. 1990’lı yıllarda Türk Cumhuriyetleri ile hemen her alanda iyi ilişkiler kurmaya çalışan Türkiye, o ülkelerin nevruz bayramına da kayıtsız kalmak istememiştir. Onlarla ortak bir bayram gününün olması Türkiye’de ki siyasi çevreler için oldukça makul hatta gerekli bir bayram günü sayılmıştır.

Nevruz günü/bayramı İran/Fars kökenli olmakla birlikte, zamanla çeşitli nedenlere bağlı olarak Farsların komşuları olan topluluklar, Türk, Kürt vb tarafından da benimsenmiştir. Kürtler arasında da fazla önemi olmayan, coşkulu kalabalık bir katılımı da olmayan ama yine de özel bir gün olarak kabul gedilirdi Nevruz günü. PKK’lıların Türkiye’ye karşı silahlı mücadelesinin artıp yaygınlaştığı 1990’lı yılların başında, Türkiye’ye karşı özel bir gün olarak kullanılabilecek bir gün olarak seçilmiştir Nevruz günü. PKK eylemlerine karşı ilgisiz, kayıtsız kalan Kürt kitlelerinin, Kürtlük adına bu eylemlere katılmasının bir aracı olarak oldukça siyasi bir içerikle doldurulmaya çalışıldı. Nevruz günü kitlesel gösteriler yapılmaya başlandı. PKK’lıların belki bir ihtimal hesabı ile ele aldıkları nevruz günü giderek, Kürtlük adına yalnızca Kürtler için özel bir bayram olarak ele alınmaya, görülmeye başlandı. Nevruz gününün yalnızca Kürtlere aidiyetini iddia eden yığınla yazı hikaye, Kürt ulusalcıları tarafından yazılmaya tekrarlanmaya başlandı. Türkiye’deki karar verici makamlar, Nevruz’u bu esnada sahiplenerek, “Bu zaten Türklere aittir, bundan dolayı da Orta Asya Türk Cumhuriyetlerinde bile kutlanmaktadır” diye özetlenebilecek bir yaklaşımla Nevruz’u resmileştirdiler. Mustafa Kemal Paşa’nın 1920’li yıllarda Nevruz’la ilgili sözleri, kutlamaları da hatırlanarak, Nevruz gününün resmileşmesi tamamlanmış oldu.

Günümüzde eski İran geleneğinin bir devamı olarak İran’da Nevruz’la ilgili çeşitli kutlamalar devam etmektedir. Eskiden İran’da Rahipler Nevruz’u Azer ayının 1-6’sında, halk Nevruz’u Ferverdi ayının 1-6’sında kutlardı. Sasaniler döneminde Ferverdi ayının 1-6’sına (21/26 Mart) günlerine denk gelen haftanın birinci günü “Nevruz-i Küçek” (Küçük Nevruz) veya “Nevruz-i Amme”, altıncı gününe ise “Nevruz-i Büzürg” (Büyük Nevruz) yada “Nevruz-i Hassa” diye adlandırılmıştır. Günümüz İran’ın da altı günlük Nevruz kutlamaları büyük katılımlarla devam etmektedir. Aynı durum Orta Asya Türk Cumhuriyetlerinde de Nevruz’un bir haftalık süreye yayılan kutlamalarla sürdüğü görülmektedir.

Türkiye’de ise bir yanda resmi makamların resmi Nevruz kutlamaları, diğer yanda Nevruz’un yalnızca Kürtlere ait olduğu görüşünden hareketle Kürt ulusalcılarının öncülüğünde iki ayrı nevruz kutlaması sürüp gitmektedir. Milliyetçilik görüşünün yaygınlaşıp etkisini arttırması ile birlikte İslam Ümmetini oluşturan unsurların, İslamiyet öncesinden kendileri için bayramlar, kahramanlar arama çabasına belli ki Nevruz günü de katılmıştır. İslamiyet öncesinden bayram ve kahraman arama çabası, İslam Ümmetinin unsurlarını biri birinden ayırıp hasım haline getirirken, bu defa Nevruz paylaşılamayan bir gün özelliğine kavuşmuştur. Ancak teslim edilmelidir ki Nevruz’la ilgili bu yarışa Farslar önde başlamaktadır. Fars kültürü ve geleneği olmaksızın, Nevruz’un yalnızca Kürtlerin veya Türklerin gelenekleri ile efsaneleri ile açıklanması meseleyi inandırıcılıktan hayli uzaklaştırmaktadır.

Nevruz’u yalnızca bir bahar bayramı bilenlere, tabiatla birlikte kış uykusundan uyananlara bu çerçevede bayramları kutlu olsun.

Seçilmiş Kaynakça:

Mustafa Kafalı, Türk Kültüründe Nevruz ve Takvim,

Bedri Noyan, Şia’nın Bayramlarında Nevruz, TDEAD, Sy, 2, 1983, s.102-109.

Mustafa Uslu, Türk Kültüründe Nevruz Motifi, Türk Dünyası Tarih Dergisi, ¼ İstanbul 1987, s.22-24.

Seyfüllah Korkmaz, Selçuklularda Nevruz Kutlamaları, E.Ü. Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Sy 8, Kayseri 1999, s.253-256.

Ahmet Oğuz, XIX. Yüzyıl Sonu Osmanlı Belgelerine Göre Dini Bayram ve Nevruz Tebrikleri, Milli Folklor Dergisi, Sy, 53, 2002, s.23-24.

Şinasi Gündüz, Nevruz, TDVİA, C.33, İstanbul 2007, s.60-61.




 




Etiketler:
Bu 1981
Yazarın Diğer Yazıları


YAZARLAR

Ger?? Duymayan Kalmas? Kalemiyet.Com